ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Quang Thuấn
Hà Nội – 2009
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU 4
1.1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÕ CỦA XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 4
1.1.1. Khái niệm về xuất khẩu hàng hña 4
1.1.2. Vai trò của xuất khẩu hàng hña đối với sự phát triển kinh tế Việt nam 5
1.1.3. Các hính thức xuất khẩu 9
1.1.4. Các học thuyết về thương mại quốc tế 11
1.2. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VÀ CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI EU 18
1.2.1. Đặc điểm của thị trường EU 18
1.2.2. Chình sách thương mại của EU 21
1.3. NHỮNG CƠ SỞ PHÁP LÝ CHO HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU 29
1.3.1. Thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt nam – EU 29
1.3.2. Quan hệ thương mại giữa Việt nam – EU 30
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY 35
2.1. THỰC TRẠNG VỀ QUY MÔ, TỐC ĐỘ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY 35
2.1.1. Mặt hàng giày dép 37
2.1.2. Mặt hàng dệt may 45
2.1.3. Mặt hàng thuỷ sản 53
2.1.4. Mặt hàng cà phê 63
2.1.5. Mặt hàng sản phẩm đồ gỗ 70
2.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG THỜI GIAN QUA 79
2.2.1. Những thành tựu 79
2.2.2. Những hạn chế 81
CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU 82
3.1. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÁC MẶT HÀNG XUẤT KHẨU CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG EU 82
3.1.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực 82
3.1.2. Nhõn tố phỏt sinh từ phớa Việt nam 88
3.2. TRIỂN VỌNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG EU TRONG THỜI GIAN TỚI 90
3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU 94
3.3.1. Về mặt nhận thức 94
3.3.2. Các giải pháp về mặt vĩ mó 94
KẾT LUẬN 109
TÀI LIỆU THAM KHẢO 111
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT
Ký hiệu Nghĩa của từ
Tiếng Anh Tiếng Việt
01 ASEAN Association of south East Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đóng Nam Á ¸
02 ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn Á – Âu
03 EU European Union Liên minh Châu Âu
04 EU27 European Union 27 Gồm 27 nước thành viên Liên minh Châu Âu
05 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội
05 GSP General System of Preferences Chế độ thuế quan ưu đãi phổ cập
06
HACCP Hazard Analysis on Critical Control Point Tiêu chuẩn phân tìch mối nguy hiểm tại điểm kiểm soát giới hạn trọng yếu
07 MFN Most Favour Nation Chế độ tối huệ quốc
08 USD United State Dollar Đó la Mỹ
09 WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Số hiệu bảng
Tên bảng
Trang
Bảng 2.1 Kim ngạch xuất khẩu của Việt nam sang EU giai đoạn 2000-2008 35
Bảng 2.2 Xuất khẩu hàng hña của Việt nam sang thị trường EU năm 2008
36
Bảng 2.3 Kim ngạch xuất khẩu giày dép sang thị trường EUgiai đoạn 2000-2008
38
Bảng 2.4 Cơ cấu xuất khẩu vào EU năm 2005-2008 39
Bảng 2.5 Kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt nam sang các nước thành viên EU năm 2008
40
Bảng 2.6 Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may sang thị trường EU
giai đoạn 2000-2008
46
Bảng 2.7 Cơ cấu mặt hàng dệt may xuất khẩu sang thị trường EU năm 2008
48
Bảng 2.8 Kim ngạch xuất khẩu dệt may sang một số nước EU 49
Bảng 2.9 Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU
giai đoạn 2000-2008
54
Bảng 2.10 Cơ cấu mặt hàng thuỷ sản XK của Việt nam sang thị trường EU giai đoạn 2000 -2008
55
Bảng 2.11 Kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt nam sang thị 65
trường EU từ năm 2005-2008
Bảng 2.12 Cơ cấu loại cà phê xuất khẩu của thế giới và Việt Nam 65
Bảng 2.13 Các phẩm cà phê xuất khẩu của Việt Nam từ 2001 – 2004 66
Bảng 2.14 Thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam
sang thị trường EU năm 2007
67
Bảng 2.15 Thị phần một số nước xuất khẩu cà phê lớn trên thế giới năm 2005
68
Bảng 2.16 Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ của Việt nam sang EU
70
Bảng 2.17 Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ sang EU
trong tổng giá trị xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ
71
Bảng 2.18 Cơ cấu sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu sang EU 73
Bảng 2.19 Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ của VN sang khối EU
75
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Số hiệu biểu đồ
Tên biểu đồ
Trang
Biểu đồ 2.1 Cơ cấu thị trường xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam giai đoạn 2001 – 2007
50
Biểu đồ 2.2 Thị phần hàng dệt may xuất khẩu của Việt Nam trờn
thị trường EU so với cỏc nước xuất khẩu khỏc – giai đoạn 2001 – 2007
52
Biểu đồ 2.3 Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt nam sang EU từ năm 2000 – 2008
54
Biểu đồ 2.4 Cơ cấu các mặt hàng thủy sản xuất khẩu sang EU giai đoạn 2005-2007 (tấn, %)
57
Biểu đồ 2.5 Thị trường nhập khẩu thủy sản Việt Nam trong khối EU giai đoạn 2001 – 2007
60
Biểu đồ 2.6 Thị phần xuất khẩu cá ngừ của các quốc gia sang thị trường EU
60
Biểu đồ 2.7 Xu hướng nhập khẩu tóm của một số nước EU 61
Biểu đồ 2.8 Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ của Việt nam sang EU giai đoạn 2001-2008
71
CÁC GHI CHÖ TRÍCH DẪN
[1, trang 26 – Ủy ban quốc gia về hợp tỏc kinh tế quốc tế – http://www.nciec.gov.vn/index.nciec?1499].
[2, trang 28 – Tuy nhiên, vấn đề trợ cấp của EU và Hoa Kỳ, nhất là đối với nóng nghiệp, đang bị phản đối mạnh mẽ trong vũng đàm phán Doha và là nguyên nhân dẫn đến đàm phán thất bại hiện nay].
[3, trang 83 – IMF, World Economic Outlook, http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/index.htm,thỏng 10/2009]. [4, trang 98 – Số liệu của Bộ Cóng thương Việt Nam].
[5, trang 103 – Vì dụ năm 2003 đñ là các nước Anh, Đức, Hoa Kỳ, Hà Lan, Pháp, Bỉ, Italia, Tây Ban Nha, Nhật Bản và Thụy Điển].
1. Sự cần thiết của đề tài
MỞ ĐẦU
Sau hơn 20 năm thực hiện cóng cuộc đổi mới, mở cửa, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào thời kỳ thực hiện cóng nghiệp hña, hiện đại hña đất nước với nhiều thành tựu vượt bậc.
Gñp phần quan trọng trong thành tựu chung của đất nước, hoạt động xuất khẩu là mũi nhọn trong quá trính thực hiện chiến lược cóng nghiệp hoá hướng về xuất khẩu của Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã nhấn mạnh: “Việt Nam chủ động và tìch cực thâm nhập thị trường quốc tế, chú trọng thị trường các trung tâm kinh tế thế giới, duy trí và mở rộng các thị trường quen thuộc, tranh thủ mọi cơ hội mở rộng thị trường mới”. Theo tinh thần đñ, EU được xác định là một thị trường tiềm năng quan trọng trong chiến lược mở rộng thị trường xuất khẩu của Việt Nam.
Là khu vực phát triển kinh tế cao, EU với 27 nước thành viên cñ tổng diện tìch khoảng 4 triệu km2, dân số gần 500 triệu người, GDP khoảng 13.000 tỷ USD bính quân đầu người khoảng 29.000 USD/năm. Do cñ trính độ phát triển khoa học kỹ thuật và cóng nghệ cao, những mặt hàng mà các nước EU cñ thế mạnh và cñ tình cạnh tranh hầu hết thuộc các ngành cóng nghiệp cơ khì, chế tạo, hoá chất, giao thóng vận tải, dược mỹ phẩm cao cấp, các dịch vụ cñ hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng lớn. Nhu cầu nhập khẩu của EU phần lớn là nguyên nhiên liệu, giày dép, may mặc, thuỷ sản, nóng sản lương
thực… Đây lại là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nên việc mở rộng xuất khẩu sang thị trường EU là một hướng đi đúng đắn khóng chỉ là vấn đề cấp bách trước mắt mà còn là vấn đề cần thiết và lâu dài đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam.
Với gần 500 triệu người tiêu dùng cñ mức thu nhập cao, EU luón là một thị trường lớn hấp dẫn và khñ tình. Người tiêu dùng EU cñ thị hiếu thay đổi nhanh, yêu cầu cao về chất lượng hàng hoá, vệ sinh mói trường… nên hầu hết
các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đều gặp rất nhiều khñ khăn khi thâm nhập vào thị trường EU. Bên cạnh đñ, EU là thị trường hấp dẫn với dung lượng lớn và khả năng thanh toán nhanh nên hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này còn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các hàng hoá cùng loại đến từ các quốc gia khác nhau như Trung Quốc và một số nước ASEAN. Vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để Việt Nam cñ thể hoá giải được những khñ khăn, biến những khñ khăn đñ thành cơ hội, tạo chỗ đứng vững chắc lâu dài cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam tại thị trường EU.
Từ những thực tế trên cần phải cñ các nghiên cứu nhằm tháo gỡ những khñ khăn cũng như tím ra những giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường này là một việc làm hết sức cần thiết trong giai đoạn tới. Ví vậy, “Giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Liên minh Châu Âu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” là một đề tài cñ giá trị thực tiễn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
– Mục đích: Phân tìch thực trạng xuất khẩu các hàng hoá chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU, chỉ ra và phân tìch các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, trên cơ sở đñ đề xuất một số giải pháp trên cả hai giác độ vĩ mó và vi mó nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU.
– Nhiệm vụ:
Thứ nhất: Phân tìch những cơ sở khoa học cho việc xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU.
Thứ hai: Nghiên cứu và đánh giá thực trạng các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU. Ở đây phân tìch chủ yếu các mặt hàng chủ lực: Giày dép, dệt may, thủy sản, cà phê và mặt hàng gỗ trong giai đoạn từ năm
2000 đến nay, qua đñ nhận định những cơ hội và thách thức đối với hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU.
Thứ ba: Trên cơ sở phân tìch và đánh giá thực trạng đề xuất một số giải pháp về mặt nhận thức, về phìa nhà nước, về phìa doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
– Đối tượng nghiên cứu: hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của các doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường EU trong quá trính hội nhập kinh tế quốc tế, dưới tác động của xu thế toàn cầu hña kinh tế và khủng hoảng tài chình kinh tế toàn cầu hiện nay.
– Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu hoạt động xuất khẩu hàng hña chủ lực của Việt Nam như giày dép, dệt may, thủy sản, cà phê và mặt hàng gỗ vào thị trường EU từ năm 2000 đến năm 2008.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác -Lênin và các phương pháp như phân tìch, thống kê, so sánh và tổng hợp tài liệu trong và ngoài nước.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mục lục, mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học cho việc xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU.
Chương 2: Thực trạng xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn từ năm 2000 đến nay.
Chương 3: Triển vọng và giải pháp xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU
1.1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÕ CỦA XUẤT KHẨU HÀNG HÓA
1.1.1. Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa
Trong điều kiện hiện nay, xét trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trường là yêu cầu khách quan của mọi quốc gia. Lịch sử thế giới đã chứng minh rằng thương mại được coi là động lực của tăng trưởng, là chía khña để mở ra con đường đi đến sự giàu cñ và thịnh vượng của mỗi quốc gia.
Lý do xuất hiện hoạt động thương mại quốc tế nñi chung và hoạt động xuất khẩu hàng hña nñi riêng là: một quốc gia cũng như cá nhân khóng thể sống có lập mà cñ thể thỏa mãn đầy đủ các nhu cầu của mính. Trong khi đñ, nhu cầu của con người khóng ngừng tăng lên từ thấp cho đến cao, rất đa dạng và phong phú. Nhưng cùng một lúc, một người hay một quốc gia khóng thể làm ra mọi thứ mà họ cần bởi ví nguồn lực cñ hạn. Do đñ, chỉ cñ sự mua báo trao đổi hàng hña nñi chung và sự trao đổi mua bán hàng hña quốc tế nñi riêng mới đáp ứng được tốt nhất nhu cầu xã hội, khóng những thế, nñ còn đem lại hiệu quả kinh tế cao bằng những lợi thế riêng của mính.
